Tweet
Σε συνέχεια προηγούμενου άρθρου , στο οποίο αναφέρθηκε η επίδραση της ΑΣΘ στον καιρό του βορείου ημισφαιρίου , θα προσπαθήσουμε να δούμε το φαινόμενο μέσα από μια πιο αναλυτική ματιά αλλά και να προβούμε σε κάποιες παρατηρήσεις για την τωρινή κατάσταση της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας στο βόρειο ημισφαίριο . Το άρθρο έχει τόσο διδακτικό όσο και εκτιμητικό χαρακτήρα , πρέπει ωστόσο να τονιστεί ότι τα όσα θα εκτιμηθούν εδώ στη συνέχεια αποτελούν καθαρά προσωπική άποψη. Επίσης , πρέπει να τονιστεί η δυσκολία της κατανόησης όλων των ατμοσφαιρικών διαδικασιών που οδηγούν σε συγκεκριμένα μοτίβα κυκλοφορίας αλλά και καιρικής εξέλιξης. Ο καιρός είναι ένα χαοτικό σύστημα με πολλές παραμέτρους και έτσι μόνο επισφαλείς προσεγγίσεις μπορούμε να κάνουμε για την μακροπρόθεσμη εξέλιξη του . Το θεωρητικό υπόβαθρο που θα παρουσιαστεί στη συνέχεια , προέρχεται από άρθρα τα οποία θα παρατεθούν ως πηγές στο τέλος του άρθρου και στα οποία μπορείτε να βρείτε περισσότερες λεπτομέρειες.
Tροπόσφαιρα : Πρόκειται για το χαμηλότερο στρώμα της ατμόσφαιρας , εκτείνεται από την επιφάνεια της θάλασσας έως και τα 9 περίπου χιλιόμετρα υψόμετρο. Μέσα στην Τροπόσφαιρα εκτυλλίσσονται όλα τα καιρικά φαινόμενα . Η θερμοκρασία μειώνεται τόσο με το ύψος όσο και προς τους πόλους.
Στρατόσφαιρα : Eίναι το στρώμα εκείνο της ατμόσφαιρας , το οποίο εκτείνεται από τα 16 km (περίπου αντιστοιχεί στο ισοβαρικό επίπεδο των 100mb ) έως και τα 30 km ( περίπου αντιστοιχεί στο ισοβαρικό επίπεδο των 10 mb). Σε αντίθεση με την Τροπόσφαιρα, στην στρατόσφαιρα η θερμοκρασία αυξάνεται με το ύψος. Η Στρατόσφαιρα χωρίζεται από την Τροπόσφαιρα από τη λεγόμενη Τροπόπαυση , στην οποία η θερμοκρασία παραμένει πρακτικά σταθερή. Στις περιοχές διακοπής της Τροπόπαυσης , οι άνεμοι που πνέουν στην Τροπόσφαιρα εμφανίζουν την μεγαλύτερη ταχύτητα . Είναι οι λεγόμενοι αεροχείμμαροι , οι πιο γνωστοί εκ των οποίων είναι ο αεροχείμμαρος του πολικού μετώπου και ο υποτροπικός αεροχείμμαρος.
Πολικός στρόβιλος( polar vortex) : Πυρήνας ισχυρών δυτικών ανέμων που αναπτύσσονται στα μέσα και ανώτερα στρώματα της Τροπόσφαιρας αλλά και της Στρατόσφαιρας και οφείλεται στη μεσημβρινή θερμοβαθμίδα της θερμοκρασίας ( διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ Βορρά - Νότου) και στη δράση της δύναμης Coriolis ( πρόκειται για μια δύναμη που οφείλεται στην περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονα της και η οποία εφαρμοζόμενη σε ένα σώμα και εν προκειμένω σε μια αέρια μάζα , την εκτρέπει προς τα δεξιά της κίνησης της στο βόρειο Ημισφαίριο). Ο πολικός στρόβιλος στην Στρατόσφαιρα είναι διαφορετικά γνωστός και ως polar night jet. Πώς δημιουργείται; Mετά το Φθινόπωρο, η θέρμανση της Στρατόσφαιρας στα μεγάλα πλάτη λόγω της απορρόφησης της υπεριώδους ακτινοβολίας από το στρώμα του όζοντος μειώνεται. Οι θερμοκρασίες πάνω από τον χειμερινό πόλο ελαττώνονται και αναπτύσσονται ισχυροί δυτικοί άνεμοι, εξαιτίας των παραπάνω και της δύναμης Coriolis. Kατά τη φυσιολογική κατάσταση , η ιδιότητα αυτή του πολικού στροβίλου μεταφέρεται και προς τα ανώτερα και μέσα στρώματα της Τροπόσφαιρας με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας πυρήνας ισχυρών δυτικών ανέμων στον αρκτικό κύκλο , ο οποίος έχει την τάση να συγκεντρώνει τις αρκτικές αέριες μάζες στα μεγάλα πλάτη ( 60 - 90 μοίρες βόρειο γεωγρ. πλάτος). Επίσης παρατηρείται μια ημιμόνιμη προέκταση του πολικού στροβίλου προς την Γροιλανδία και τον Καναδά.
Η κατάσταση αυτή είναι διαφορετικά γνωστή ως ζωνική κυκλοφορία στο Β. Ημισφαίριο, καθώς τα βαρομετρικά συστήματα έχουν τη γενική τάση να κινούνται στον άξονα Δύση - Ανατολή και οι επιπτώσεις της στην Ευρώπη είναι συνήθως η μεταφορά σχετικά θερμών και υγρών αερίων μαζών από τον Ατλαντικό Ωκεανό. Στην αντίθετη περίπτωση, κατά την οποία παρατηρείται διάσπαση του πολικού στροβίλου , οι δυτικοί άνεμοι της Τροπόσφαιρας εξασθενούν ( μάλιστα στα μέσα και ανώτερα στρώματα της Στρατόσφαιρας συνήθως αντιστρέφονται και γίνονται ανατολικοί) και οι αρκτικές αέριες μάζες βρίσκουν δίοδο να ξεχυθούν προς τα μέσα γεωγραφικά πλάτη. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ως μεσημβρινή κυκλοφορία στο Β. Ημισφαίριο. Για την περιοχή της Ευρώπης , η διάσπαση του πολικού στροβίλου δεν συνεπάγεται πάντοτε μεσημβρινή κυκλοφορία και έντονες ψυχρές εισβολές και αυτό είναι κάτι που παρατηρούμε στην παρούσα περίπτωση και το οποίο θα εξηγήσουμε στη συνέχεια και με τους δείκτες ατμοσφαιρικών ταλαντώσεων. Στην περιοχή της Ευρώπης καθοριστικό ρόλο για την υλοποίηση ψυχρών εισβολών παίζει ο Αζορικός Αντικυκλώνας , δηλαδή ένα ημιμόνιμο πεδίο υψηλών πιέσεων στην περιοχή των Αζόρων , το οποίο κατά τη διάρκεια του χειμώνα έχει την τάση να επεκτείνεται βορειότερα. Όταν ο αντικυκλώνας αυτός αναπτυχθεί σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη της δυτικής -βορειοδυτικής Ευρώπης και /η του Ατλαντικού, αναπτύσσονται συνθήκες εμποδισμού στην ανώτερη και μέση Τροπόσφαιρα, η έντονη δραστηριότητα των χαμηλών βαρομετρικών του Ατλαντικού εκτοπίζεται βορειότερα και δυτικότερα ή εξασθενεί εντελώς και πολικές αέριες μάζες από τη βόρεια Ευρώπη βρίσκουν δίοδο να κινηθούν , ανάλογα και με τη θέση του αντικυκλώνα , προς τη δυτική ή την ανατολική Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Κύματα Rossby : Πρόκειται για μακρά κύματα πλανητικής κλίμακας στην ατμόσφαιρα τα οποία οφείλονται στη μεταβολή με το γεωγραφικό πλάτος της παραμέτρου Coriolis. Βαροκλινικές διαδικασίες ή ορογραφικά εμπόδια κρύβονται πίσω από τη δημιουργία αυτών των κυμάτων, αν και η βασική αρχή δημιουργίας είναι η διατήρηση του απόλυτου στροβιλισμού. Τα κύματα Rossby διαδίδονται τόσο κατακόρυφα όσο και οριζόντια στην ατμόσφαιρα , και ανάλογα με το μήκος κύματος τους μπορεί να ολισθαίνουν προς τα δυτικά ή τα ανατολικά σε σχέση με τη μέση δυτική ροή της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας ή να παραμένουν στάσιμα. Τα κύματα Rossby αποτυπώνονται σε έναν τροποσφαιρικό χάρτη β. ημισφαιρίου ως εναλλαγές σφηνών υψηλών πιέσεων ( ή υψηλών θερμοκρασιών στα ανώτερα τροποσφαιρικά στρώματα) και σκαφών χαμηλών πιέσεων ( ή χαμηλών θερμοκρασιών στα ανώτερα τροποσφαιρικά στρώματα). Ο συνήθης αριθμός κυμάτων είναι 2-6 στο βόρειο Ημισφαίριο .
Δείκτες ατμοσφαιρικών ταλαντώσεων : Σε συνέχεια τον παραπάνω κρίνεται φρόνιμο να ορίσουμε τους δείκτες ατμοσφαιρικών ταλαντώσεων που θα χρησιμοποιηθούν στο εν λόγω άρθρο. Γενικά , πρόκειται για περιοδικές διακυμάνσεις συγκεκριμένων μετεωρολογικών παραμέτρων. Ειδικότερα, θα μελετήσουμε τους εξής δείκτες :
ΑΣΘ και επιδράσεις στην Τροπόσφαιρα
Στο προηγούμενο άρθρο αναφέρθηκε χοντρικά ο ορισμός του φαινομένου και η γενική επίδραση του στην κυκλοφορία των καιρικών συστημάτων στο Β. Ημισφαίριου. Πάμε να το εξετάσουμε αυτό λίγο πιο αναλυτικά και να δούμε και την τωρινή κατάσταση όπως εξελίσσεται. Η θέρμανση της Στρατόσφαιρας οφείλεται στην ανάπτυξη ενός κύματος Rossby( μιας θερμής ράχης) προς βορειότερα γεωγραφικά πλάτη και στην εισχώρηση θερμού αέρα μέσα στον αρκτικό κύκλο. Για να ξεκινήσει όμως η διαδικασία , ένα ελεύθερο πλανητικό κύμα , που διαδίδεται προς τα δυτικά και το οποίο δημιουργείται από ένα μεγαλύτερο στάσιμο πλανητικό κύμα , πρέπει πρώτα να συντονιστεί ( να παρουσιάσει ίδια συχνότητα) με τη μέση ζωνική ροή της Ατμόσφαιρας. Λόγω συντονισμού , το αναπτυσσόμενο ελεύθερο κύμα αυξάνεται ραγδαία και προκαλείται ένας κυματικός παλμός ο οποίος διαδίδεται κατακόρυφα σε περιοχές χαμηλής πυκνότητας της ανώτερης ατμόσφαιρας. Μέσω της διάδοσης θερμότητας , οι δυτικοί άνεμοι της ανώτερης Στρατόσφαιρας επιβράδυνονται.
Σε ισχυρά επεισόδια ΑΣΘ, καθώς συνεχίζεται η μεταφορά θερμότητας , περίπου 7-10 μέρες μετά την αύξηση του κυματικού πλάτους, η θερμοκρασία στην ανώτερη πολική Στρατόσφαιρα αυξάνεται ραγδαία, οι δυτικοί άνεμοι αντιστρέφονται και τελικά γίνονται ανατολικοί. Το προκύπτον πεδίο των ανατολικών ανέμων , κερδίζοντας ενέργεια από το στάσιμο κύμα, διαδίδεται προς τα κάτω μαζί με το θερμό στρώμα. Βέβαια , λόγω συμπίεσης , διαδιδόμενο προς τα κάτω το προκύπτον πεδίο συνεχώς εξασθενεί και κάποια στιγμή οι ανατολικοί άνεμοι εξαφανίζονται τελείως. Παρόλα αυτά η διάδοση της διαταραχής μέχρι και στα ανώτερα στρώματα της Τροπόσφαιρας, όπως συμβαίνει σε ισχυρά επεισόδια ΑΣΘ, προκαλεί πολλές φορές σημαντική εξασθένιση της βασικής δυτικής ροής της Τροπόσφαιρας με αποτέλεσμα να πλήττεται άμεσα η συνοχή του πολικού στροβίλου. Γενικά, σε συνήθη επεισόδια ΑΣΘ παρατηρείται θέρμανση της Στρατόσφαιρας - σε μικρότερο βέβαια βαθμό - εκτός από χαμηλότερα στρώματα αυτής και σε νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη. Επίσης , παρατηρείται μικρή ψύχρανση της ισημερινής Στρατόσφαιρας( σύνδεση με δείκτη QBO).
Συνήθως απαιτούνται 4-6 βδομάδες για την επιστροφή της μέσης ζωνικής κυκλοφορίας της Στρατόσφαιρας στην κανονική της φάση , ενώ υπάρχει περίπτωση το polar night jet να μην επιστρέψει ποτέ στην κανονική του κατάσταση , αν η θέρμανση συντελεστεί πολύ αργά μέσα στο χειμώνα ( π.χ. τέλη Φλεβάρη) οπότε η σταδιακή θέρμανση πλέον της πολικής Στρατόσφαιρας δεν επιτρέπει την επανενίσχυση των δυτικών ανέμων. Η περίπτωση αυτή είναι γνωστή ως " final warming". Για τη διάδοση των ανωμαλιών στα κατώτερα στρατοσφαιρικά στρώματα και κατ επέκταση στα ανώτερα τροποσφαιρικά στρώματα απαιτούνται 2-3 εβδομάδες.
Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να βρείτε χρονοσειρές των θερμοκρασιών στα διάφορα στρώματα της Στρατόσφαιρας και στα διάφορα γεωγραφικά πλάτη , όπως διαμορφώνονται φέτος αλλά και όπως διαμορφώθηκαν κατά παλαιότερα έτη : http://www.cpc.ncep.noaa.gov/product...e/temperature/
Παρατηρήστε την ισχυρή και απότομη θέρμανση που παρατηρείται φέτος στα 10 mb στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη ( 60-90 μοίρες N) και η οποία τις τελευταίες μέρες έχει διαδοθεί και προς χαμηλότερα στρατοσφαιρικά στρώματα αλλά και ασθενέστερα και προς τα μέσα γεωγραφικά πλάτη. Φαίνεται πως το επεισόδιο ΑΣΘ έχει σταματήσει να εξελίσσεται, ωστόσο δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα η διάδοση των επιδράσεων του προς τα χαμηλότερα στρώματα.
Από τα παραπάνω , γίνεται φανερό ότι το δίπολο Στρατόσφαιρας- Τροπόσφαιρας είναι ένα έντονα αλληλεπιδρών δίπολο, με διάφορες ροές ενέργειας να διαδίδονται όχι μόνο οριζόντια σε ένα νοητό δυσδιάστατο επίπεδο αλλά και κατακόρυφα και να γίνονται σημαντικές ανταλλαγές μεταξύ των δύο ατμοσφαιρικών στρωμάτων. Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι η ΑΣΘ επηρεάζει άμεσα την κυκλοφορία των ατμοσφαιρικών συστημάτων στο βόρειο Ημισφαίριο. Οι ερευνητές , μελετώντας μια μεγάλη σειρά επεισοδίων , καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η ΑΣΘ είναι βασικός παράγοντας στη διάσπαση του τροποσφαιρικού πολικού στροβίλου και την μεταφορά αρκτικού αέρα προς νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη του νοτίου Ημισφαιρίου. Το συμπέρασμα αυτό φέτος φαίνεται να επαληθεύεται καθώς το επόμενο 48ώρο αναμένεται κορύφωση της πτώσης του δείκτη ΑΟ :
Στο σημείο αυτό , αξίζει να τονιστεί ότι η διάσπαση του πολικού στροβίλου που προκαλείται από την ΑΣΘ , συνεπάγεται την ανάπτυξη εμποδιστικών τάσεων σε διάφορες θέσεις βορείων πλατών του βορείου Ημισφαιρίου. Όμως δεν έχει καταστεί σαφές μέχρι σήμερα σε ποιες ακριβώς θέσεις δύνανται να αναπτυχθούν αυτοί οι εμποδισμοί( πεδία υψηλών πιέσεων ) . Στη τωρινή περίπτωση , όπως αναλύθηκε και στο προηγούμενο άρθρο, παρατηρούμε 2 βασικούς δακτύλιους του πολικού στροβίλου , με τον έναν να εκτείνεται προς την Β. Αμερική και τον άλλον προς την κεντρική Σιβηρία. Παρακάτω παρατίθεται η προβλεπόνη αυριανή εικόνα του β. ημισφαιρίου στον προγνωστικό χάρτη πιέσεων και γεωδ υψών στα 500 mb του ευρωπαικού μοντέλου, στην οποία είναι εμφανής η ύπαρξη εμποδισμού στις δυτικές ΗΠΑ και η επικράτηση υψηλών γενικά πιέσεων στον αρκτικό κύκλο :
Αυτή η διάταξη θα οδηγήσει σε μια πολική εισβολή στις βόρειες- κεντρικές και ανατολικές πολιτείες των ΗΠΑ , η οποία κατά τη γνώμη μου δε μπορεί να θεωρηθεί ούτε ακραία αλλά ούτε και συνηθισμένη. Είναι ουσιαστικά το πρώτο βασικό αποτέλεσμα της επίδρασης της ΑΣΘ στον καιρό του β. ημισφαιρίου. Ακριβώς από κάτω παρατίθεται το διάγραμμα θερμοκρασιών στα 850 mb ( ~1450μ από την επιφάνεια της θάλασσας το χειμώνα) πάνω από τη Νέα Υόρκη. Παρατηρήστε την διαφαινόμενη πτώση 15 και πλέον βαθμών κελσίου κάτω από τον κλιματικό μέσο όρο
Επιδράσεις στην Ευρωπαική Ήπειρο
'Οπως εξηγήθηκε και σε προηγούμενο άρθρο , στην ευρωπαική Ήπειρο η ζωνική κυκλοφορία είναι το κυρίαρχο στοιχείο των τελευταίων ημερών . Ωστόσο , δε μπορούμε να πούμε ότι έχουμε να κάνουμε με μια κατάσταση κλασικής ζωνικής κυκλοφορίας. Πιο συγκεκριμένα , στον χάρτη Β. Ημισφαιρίου παρατηρούμε την ύπαρξη προέκτασης του πολικού στροβίλου προς την Β. Αμερική και τον Β. Ατλαντικό , ο οποίος δίνει συνεχόμενα πολύ βαθιά βαρομετρικά χαμηλά τα οποία διασχίζουν τα ύδατα νότια της Γροιλανδίας και κινούνται προς την βορειοδυτική Ευρώπη. Παράλληλα , όμως παρατηρούμε και ένα ασθενές πεδίο υψηλών πιέσεων το οποίο έχει εγκατασταθεί στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Ισλανδίας και Σκανδιναβίας και μεταφέρει πολύ ψυχρές αέριες μάζες από την βορειοανατολική Ευρώπη προς την κεντρική Ευρώπη , την Γαλλία και τη Μ. Βρετανία. Μάλιστα αυτό το συνηθισμένο θα λέγαμε κύμα ψύχους έδωσε τις προηγούμενες μέρες και χιονοπτώσεις στις χώρες αυτές και μεγάλες πόλεις όπως το Παρίσι, τα βόρεια τμήματα του Λονδίνου και το Μιλάνο ντύθηκαν στα λευκά . Στη κλασική περίπτωση ζωνικής κυκλοφορίας αυτό δε συμβαίνει. Στους χάρτες κατώτερης τροπόσφαιρας(850 mb) αποτυπώνεται με την ύπαρξη ενός εκτεταμένου ανατολικού ρεύματος μεταξύ Noρβηγίας και Μ. Βρετανίας.
Παρόλα αυτά , βλέπουμε ότι μέσα στον Β.Ατλαντικό οι χαμηλές πιέσεις επικρατούν έναντι των υψηλών και ο Αζορικός αντικυκλώνας κείτεται περιορισμένος στο αρχικό του πεδίο. Αυτό αποτυπώνεται και στον δείκτη ΝΑΟ , ο οποίος σε αντίθεση με τον ΑΟ , τρέχει σε ελαφρά θετικές τιμές :
Στον ελλαδικό χώρο , η παρέλαση ψυχρών μετώπων και βαρομετρικών χαμηλών από τα δυτικά συνεχίζεται και αναμένεται να κορυφωθεί το τετραήμερο Πέμπτη - Κυριακή με μια σημαντική και ποιοτική κακοκαιρία η οποία όμως θα αναλυθεί σε άλλο άρθρο. Μάλιστα , η διαφαινόμενη μικρή πτώση του ΝΑΟ θα σημάνει την μικρή ανύψωση του Αζορικού Αντικυκλώνα ( ουσιαστικά εισχώρηση σχετικά θερμής ράχης του προς την Ιβηρική και τη κεντρική Ευρώπη). Η κατάσταση αυτή αναμένεται να συμβάλει , σε συνδυασμό με τα ψυχρά εδάφη της κεντροανατολικής Ευρώπης, στην ανάπτυξη επιφανειακού πεδίου υψηλών πιέσεων στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Αυστροουγγαρίας και Ουκρανίας με αποτέλεσμα την μεταφορά ψυχρότερων αερίων μαζών προς την Ιταλία και τα δυτικά Βαλκάνια. ΄Έτσι , σε συνδυασμό με το σύστημα χαμηλών πιέσεων που αναμένεται να μας προσεγγίσει από την περιοχή της Ιταλίας , διαμορφώνονται ευνοικές συνθήκες για επιστροφή του χειμώνα στη χώρα μας , επικράτηση βορείων ανέμων αρχικά στη βόρεια χώρα και εκδήλωση χιονοπτώσεων σε περιοχές της Ηπείρου , της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας με χαμηλό υψόμετρο.
Το αν θα χιονίσει σε πεδινά τμήματα αυτών των περιοχών δεν έχει κριθεί ακόμα και θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη θέση του πεδίου χαμηλών πιέσεων στον Ατλαντικό που παραμονεύει και που αναμένεται να ισχυροποιηθεί τις επόμενες μέρες ( φαίνεται και από την αργή άνοδο του ΝΑΟ) και το πόσο θα μπορέσει να επηρεάσει την μεσημβρινή ροή ψυχρών αερίων μαζών στα Βαλκάνια. Επίσης , θα εξαρτηθεί και από την ακριβή θέση και κίνηση της σκαφής χαμηλών υψών στον ελλαδικό χώρο και του επιφανειακού βαρομετρικού χαμηλού. Η ιδανικότερη διάταξη δίνεται από το ευρωπαικό μοντέλο , με το χαμηλό πάνω από την κεντρική ηπειρωτική χώρα και το χαμηλό του ατλαντικού σε μια πιο βόρεια τροχιά:
Συνήθως , όταν η ατλαντική ροή πιέζει τα βαρομετρικά συστήματα , το χαμηλό κινείται στη συνέχεια ανατολικά- νοτιοανατολικά και δίνει ανατολικό προσήνεμο χαρακτήρα στα εκδηλωνόμενα φαινόμενα , οπότε σε αυτή τη περίπτωση βάζουν υποψηφιότητα για χιονοπτώσεις ακόμα και ημιορεινές περιοχές εκεί. Παρεκλίναμε αρκετά όμως , καθώς ο σκοπός του άρθρου ήταν άλλος. Η συγκεκριμένη κακοκαιρία θα αναλυθεί περισσότερο και με πιο ασφαλή στοιχεία τις επόμενες μέρες.
Μακροπρόθεσμη εκτίμηση
Ο Φλεβάρης και αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει , μα αν τύχει και κακιώσει μες στο χιόνι θα μας χώσει λέει η λαική σοφία. Να δούμε όμως τι δεδομένα έχουμε. Στατιστικά, η περίοδος τέλη Γενάρη- αρχές Φλεβάρη είναι μια περίοδος μεσημβρινής κυκλοφορίας για την ανατολική Ευρώπη. Ο Ατλαντικός "ηρεμεί" και ο Αζορικός Αντικυκλώνας βρίσκει δίοδο να αναπτυχθεί στις γνωστές θέσεις που δύνανται να μας δώσουν σημαντικές ψυχρές εισβολές. Οι ενδείξεις που έχουμε αυτή τη στιγμή και οι οποίες προκύπτουν τόσο από την παρατήρηση των δεικτών όσο και από την μελέτη των προγνώσεων πολλαπλού δείγματος είναι ότι ο Αζορικός Αντικυκλώνας έχει τάσεις επέκτασεις σε όλη τη Μεσόγειο, ενώ προσωρινά ο Ατλαντικός θα συνεχίσει τη δράση του. Αυτό στην ουσία θα σηματοδοτήσει μια περίοδο καλοκαιρίας και καιρικής ηρεμίας για τη χώρα μας , σε ένα μοτίβο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως Αλκυονίδες ημέρες. Ωστόσο , η τάση νέας πτώσης του ΑΟ και το γεγονός ότι ο μέσος όρος του ΝΑΟ κυμαίνεται σε ουδέτερες τιμές μας αφήνουν παράθυρο αισιοδοξίας ότι οι υψηλές πιέσεις θα βρουν στη συνέχεια δίοδο να αναπτυχθούν σε βόρεια πλάτη κατά τις πρώτες 5 -6 μέρες του Φλεβάρη και θα έχουμε ριζική αλλαγή της κυκλοφορίας , με την ελπίδα για τους χιονόφιλους ο χειμώνας να μας δείξει ένα πιο βαρύ του πρόσωπο. Πάντως το μοτίβο αυτό των υψηλών πιέσεων σε μεγάλο μέρος της Ευρωπαικής Ηπείρου το έχουμε δει κάποιες φορές στο παρελθόν μερικές μέρες πριν από την εκδήλωση μεγάλων χιονιάδων...
Πηγές :
http://www.leif.org/EOS/RG016i004p00521.pdf Στρατοσφαιρική θέρμανση : Παρατηρήσεις και Θεωρία
http://www.ugamp.nerc.ac.uk/hot/ajh/qbo.htm Η διετής ταλάντωση του ζωνικού ανέμου ( QBO)
Bιβλίο " Εισαγωγικά μαθήματα στη Φυσική της Ατμόσφαιρας" ( του Χρήστου Ζερεφού)
http://kairikesprognwseis.blogspot.gr/2011/11/o.html Δείκτες ΝΑΟ, ΑΟ και ψυχρές εισβολές στην Ευρώπη και τον ελλαδικό χώρο
http://www.cpc.ncep.noaa.gov/ Kέντρο ωκεανού και ατμόσφαιρας των ΗΠΑ
http://www.atmosp.physics.utoronto.ca/SPARC/News14/14_Shepherd.html O ρόλος της Στρατόσφαιρας στο κλιματικό σύστημα
wikipedia.gr
Υ.Γ. 1 Το σκέφτηκα πολύ να ανοίξω αυτό το θέμα για διάφορους λόγους. Η συγγραφή του θεωρητικού υποβάθρου ειναι αποτέλεσμα των άρθρων των πηγών. Οπότε κατά κάποιο τρόπο ναι φυσικά και αντέγραψα ( έχει ξαναειπωθεί αυτό εδώ μέσα) στην προσπαθεία μου όμως να παρουσιάσω αρκετά δυσνόητα ξένα άρθρα. Η οποιαδήποτε καλοπροαίρετη κριτική ή/και συμπλήρωση καλοδεχούμενη. Πιστεύω πως δε δώσαμε την πρέπουσα σημασία στο φαινόμενο της ΑΣΘ και χρείαζεται να δώσουμε μια επισημότερη ματιά όλοι ανεξάρτητα από τα όνειρα για βαρύ χειμώνα στιλ 63 , 56 κλπ.. Ειναι ενα φαινομενο που συμβαινει σχεδόν καθε χρονο και μας επηρεαζει έμεσα ή αμεσα...
Υ.Γ.2 Η πεδινή βόρεια Ελλάδα κερδίζει έδαφος για κάτι καλό.. Θα ξαναδοθεί ανάλυση πάνω σε αυτό το θέμα . Πάντως ο γενάρης έχει τις προυποθέσεις να φύγει με μια καλή χειμωνιάτικη ανάμνηση.. για να δούμε θα ακολουθήσει ιστορικός Φλεβάρης ή θα Φλεβίσει?
Tροπόσφαιρα : Πρόκειται για το χαμηλότερο στρώμα της ατμόσφαιρας , εκτείνεται από την επιφάνεια της θάλασσας έως και τα 9 περίπου χιλιόμετρα υψόμετρο. Μέσα στην Τροπόσφαιρα εκτυλλίσσονται όλα τα καιρικά φαινόμενα . Η θερμοκρασία μειώνεται τόσο με το ύψος όσο και προς τους πόλους.
Στρατόσφαιρα : Eίναι το στρώμα εκείνο της ατμόσφαιρας , το οποίο εκτείνεται από τα 16 km (περίπου αντιστοιχεί στο ισοβαρικό επίπεδο των 100mb ) έως και τα 30 km ( περίπου αντιστοιχεί στο ισοβαρικό επίπεδο των 10 mb). Σε αντίθεση με την Τροπόσφαιρα, στην στρατόσφαιρα η θερμοκρασία αυξάνεται με το ύψος. Η Στρατόσφαιρα χωρίζεται από την Τροπόσφαιρα από τη λεγόμενη Τροπόπαυση , στην οποία η θερμοκρασία παραμένει πρακτικά σταθερή. Στις περιοχές διακοπής της Τροπόπαυσης , οι άνεμοι που πνέουν στην Τροπόσφαιρα εμφανίζουν την μεγαλύτερη ταχύτητα . Είναι οι λεγόμενοι αεροχείμμαροι , οι πιο γνωστοί εκ των οποίων είναι ο αεροχείμμαρος του πολικού μετώπου και ο υποτροπικός αεροχείμμαρος.
Πολικός στρόβιλος( polar vortex) : Πυρήνας ισχυρών δυτικών ανέμων που αναπτύσσονται στα μέσα και ανώτερα στρώματα της Τροπόσφαιρας αλλά και της Στρατόσφαιρας και οφείλεται στη μεσημβρινή θερμοβαθμίδα της θερμοκρασίας ( διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ Βορρά - Νότου) και στη δράση της δύναμης Coriolis ( πρόκειται για μια δύναμη που οφείλεται στην περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονα της και η οποία εφαρμοζόμενη σε ένα σώμα και εν προκειμένω σε μια αέρια μάζα , την εκτρέπει προς τα δεξιά της κίνησης της στο βόρειο Ημισφαίριο). Ο πολικός στρόβιλος στην Στρατόσφαιρα είναι διαφορετικά γνωστός και ως polar night jet. Πώς δημιουργείται; Mετά το Φθινόπωρο, η θέρμανση της Στρατόσφαιρας στα μεγάλα πλάτη λόγω της απορρόφησης της υπεριώδους ακτινοβολίας από το στρώμα του όζοντος μειώνεται. Οι θερμοκρασίες πάνω από τον χειμερινό πόλο ελαττώνονται και αναπτύσσονται ισχυροί δυτικοί άνεμοι, εξαιτίας των παραπάνω και της δύναμης Coriolis. Kατά τη φυσιολογική κατάσταση , η ιδιότητα αυτή του πολικού στροβίλου μεταφέρεται και προς τα ανώτερα και μέσα στρώματα της Τροπόσφαιρας με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας πυρήνας ισχυρών δυτικών ανέμων στον αρκτικό κύκλο , ο οποίος έχει την τάση να συγκεντρώνει τις αρκτικές αέριες μάζες στα μεγάλα πλάτη ( 60 - 90 μοίρες βόρειο γεωγρ. πλάτος). Επίσης παρατηρείται μια ημιμόνιμη προέκταση του πολικού στροβίλου προς την Γροιλανδία και τον Καναδά.
Η κατάσταση αυτή είναι διαφορετικά γνωστή ως ζωνική κυκλοφορία στο Β. Ημισφαίριο, καθώς τα βαρομετρικά συστήματα έχουν τη γενική τάση να κινούνται στον άξονα Δύση - Ανατολή και οι επιπτώσεις της στην Ευρώπη είναι συνήθως η μεταφορά σχετικά θερμών και υγρών αερίων μαζών από τον Ατλαντικό Ωκεανό. Στην αντίθετη περίπτωση, κατά την οποία παρατηρείται διάσπαση του πολικού στροβίλου , οι δυτικοί άνεμοι της Τροπόσφαιρας εξασθενούν ( μάλιστα στα μέσα και ανώτερα στρώματα της Στρατόσφαιρας συνήθως αντιστρέφονται και γίνονται ανατολικοί) και οι αρκτικές αέριες μάζες βρίσκουν δίοδο να ξεχυθούν προς τα μέσα γεωγραφικά πλάτη. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ως μεσημβρινή κυκλοφορία στο Β. Ημισφαίριο. Για την περιοχή της Ευρώπης , η διάσπαση του πολικού στροβίλου δεν συνεπάγεται πάντοτε μεσημβρινή κυκλοφορία και έντονες ψυχρές εισβολές και αυτό είναι κάτι που παρατηρούμε στην παρούσα περίπτωση και το οποίο θα εξηγήσουμε στη συνέχεια και με τους δείκτες ατμοσφαιρικών ταλαντώσεων. Στην περιοχή της Ευρώπης καθοριστικό ρόλο για την υλοποίηση ψυχρών εισβολών παίζει ο Αζορικός Αντικυκλώνας , δηλαδή ένα ημιμόνιμο πεδίο υψηλών πιέσεων στην περιοχή των Αζόρων , το οποίο κατά τη διάρκεια του χειμώνα έχει την τάση να επεκτείνεται βορειότερα. Όταν ο αντικυκλώνας αυτός αναπτυχθεί σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη της δυτικής -βορειοδυτικής Ευρώπης και /η του Ατλαντικού, αναπτύσσονται συνθήκες εμποδισμού στην ανώτερη και μέση Τροπόσφαιρα, η έντονη δραστηριότητα των χαμηλών βαρομετρικών του Ατλαντικού εκτοπίζεται βορειότερα και δυτικότερα ή εξασθενεί εντελώς και πολικές αέριες μάζες από τη βόρεια Ευρώπη βρίσκουν δίοδο να κινηθούν , ανάλογα και με τη θέση του αντικυκλώνα , προς τη δυτική ή την ανατολική Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Κύματα Rossby : Πρόκειται για μακρά κύματα πλανητικής κλίμακας στην ατμόσφαιρα τα οποία οφείλονται στη μεταβολή με το γεωγραφικό πλάτος της παραμέτρου Coriolis. Βαροκλινικές διαδικασίες ή ορογραφικά εμπόδια κρύβονται πίσω από τη δημιουργία αυτών των κυμάτων, αν και η βασική αρχή δημιουργίας είναι η διατήρηση του απόλυτου στροβιλισμού. Τα κύματα Rossby διαδίδονται τόσο κατακόρυφα όσο και οριζόντια στην ατμόσφαιρα , και ανάλογα με το μήκος κύματος τους μπορεί να ολισθαίνουν προς τα δυτικά ή τα ανατολικά σε σχέση με τη μέση δυτική ροή της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας ή να παραμένουν στάσιμα. Τα κύματα Rossby αποτυπώνονται σε έναν τροποσφαιρικό χάρτη β. ημισφαιρίου ως εναλλαγές σφηνών υψηλών πιέσεων ( ή υψηλών θερμοκρασιών στα ανώτερα τροποσφαιρικά στρώματα) και σκαφών χαμηλών πιέσεων ( ή χαμηλών θερμοκρασιών στα ανώτερα τροποσφαιρικά στρώματα). Ο συνήθης αριθμός κυμάτων είναι 2-6 στο βόρειο Ημισφαίριο .
Δείκτες ατμοσφαιρικών ταλαντώσεων : Σε συνέχεια τον παραπάνω κρίνεται φρόνιμο να ορίσουμε τους δείκτες ατμοσφαιρικών ταλαντώσεων που θα χρησιμοποιηθούν στο εν λόγω άρθρο. Γενικά , πρόκειται για περιοδικές διακυμάνσεις συγκεκριμένων μετεωρολογικών παραμέτρων. Ειδικότερα, θα μελετήσουμε τους εξής δείκτες :
- Δείκτης ΑΟ ή NAM : Σχετίζεται με τις διακυμάνσεις της επιφανειακής βαρομετρικής πίεσης σε γεωγραφικά πλάτη βορειότερα των 20 μοιρών Ν. Χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες βαρομετρικές ανωμαλίες στον αρκτικό κύκλο και τις ακριβώς αντίθετες στα γεωγραφικά πλάτη 37-45Ν. Επί της ουσίας ο δείκτης αυτός καθορίζει την επίδραση του βορείου πόλου στο κλίμα του βορείου ημισφαιρίου. Θετικές τιμές του δείκτη (φυσιολογική φάση) συνδέονται με ενίσχυση του πολικού στροβίλου και επικράτηση υψηλότερων πιέσεων στα μέσα γεωγραφικά πλάτη του β. ημισφαιρίου. Η κατάσταση αυτή αποτρέπει σε γενικές γραμμές τις ψυχρές αέριες μάζες από τον παγωμένο βορρά να κινηθούν νοτιότερα. Αντίστοιχα, αρνητικές τιμές του δείκτη συνδέονται με κατάρρευση του πολικού στροβίλου, επικράτηση σχετικά υψηλών πιέσεων στον αρκτικό κύκλο και χαμηλότερων σε κεντρικά γ.π. του β.ημισφαιρίου με αποτέλεσμα την ευκολότερη κάθοδο ψυχρών αερίων μαζών.
- Δείκτης ΝΑΟ : Oρίζεται ως η διαφορά της απόκλισης από μια μέση τιμή της επιφανειακής πίεσης μεταξύ δύο μετεωρολογικών σταθμών , όπου ο ένας είναι τοποθετημένος κοντά στο χαμηλό της ισλανδίας και ο άλλος κοντά στο υψηλό των αζόρων (αζορικός αντικυκλώνας). ΣΥΝΗΘΩΣ ως βόρειος σταθμός χρησιμοποείται αυτός του Stykkisholmur της ισλανδίας και ως νότιος το Ponta Delgada στις Αζόρες , η Λισαββώνα ή το Γιβραλτάρ. Εναλλακτικά , ο δείκτης ΝΑΟ συνίσταται στην παρατήρηση των διακυμάνσεων των γεωδυναμικών μέτρων στα 500 mb( επί της ουσίας της απόκλισης από τη μέση τιμή) ενός διπόλου βορρά - νότου , όπου το ένα κέντρο του διπόλου βρίσκεται πάνω από την Γροιλανδία και το άλλο βρίσκεται μεταξύ των κεντρικών γεωγραφικών πλατών του βορείου ατλαντικού και συγκεκριμένα μεταξύ 35 και 40 μοιρών Ν.
- Δείκτης QBO : Aποτελεί μέτρο της ταλάντωσης του Ισημερινού ζωνικού ανέμου μεταξύ δυτικών και ανατολικών ανέμων στην τροπική στρατόσφαιρα με μια μέση περίοδο 26-29 μηνών. Αρνητικές φάσεις του δείκτη συνδέονται με ισχυρά επεισόδια ΑΣΘ ( Αιφνίδια Στρατοσφαιρική Θέρμανση).
ΑΣΘ και επιδράσεις στην Τροπόσφαιρα
Στο προηγούμενο άρθρο αναφέρθηκε χοντρικά ο ορισμός του φαινομένου και η γενική επίδραση του στην κυκλοφορία των καιρικών συστημάτων στο Β. Ημισφαίριου. Πάμε να το εξετάσουμε αυτό λίγο πιο αναλυτικά και να δούμε και την τωρινή κατάσταση όπως εξελίσσεται. Η θέρμανση της Στρατόσφαιρας οφείλεται στην ανάπτυξη ενός κύματος Rossby( μιας θερμής ράχης) προς βορειότερα γεωγραφικά πλάτη και στην εισχώρηση θερμού αέρα μέσα στον αρκτικό κύκλο. Για να ξεκινήσει όμως η διαδικασία , ένα ελεύθερο πλανητικό κύμα , που διαδίδεται προς τα δυτικά και το οποίο δημιουργείται από ένα μεγαλύτερο στάσιμο πλανητικό κύμα , πρέπει πρώτα να συντονιστεί ( να παρουσιάσει ίδια συχνότητα) με τη μέση ζωνική ροή της Ατμόσφαιρας. Λόγω συντονισμού , το αναπτυσσόμενο ελεύθερο κύμα αυξάνεται ραγδαία και προκαλείται ένας κυματικός παλμός ο οποίος διαδίδεται κατακόρυφα σε περιοχές χαμηλής πυκνότητας της ανώτερης ατμόσφαιρας. Μέσω της διάδοσης θερμότητας , οι δυτικοί άνεμοι της ανώτερης Στρατόσφαιρας επιβράδυνονται.
Σε ισχυρά επεισόδια ΑΣΘ, καθώς συνεχίζεται η μεταφορά θερμότητας , περίπου 7-10 μέρες μετά την αύξηση του κυματικού πλάτους, η θερμοκρασία στην ανώτερη πολική Στρατόσφαιρα αυξάνεται ραγδαία, οι δυτικοί άνεμοι αντιστρέφονται και τελικά γίνονται ανατολικοί. Το προκύπτον πεδίο των ανατολικών ανέμων , κερδίζοντας ενέργεια από το στάσιμο κύμα, διαδίδεται προς τα κάτω μαζί με το θερμό στρώμα. Βέβαια , λόγω συμπίεσης , διαδιδόμενο προς τα κάτω το προκύπτον πεδίο συνεχώς εξασθενεί και κάποια στιγμή οι ανατολικοί άνεμοι εξαφανίζονται τελείως. Παρόλα αυτά η διάδοση της διαταραχής μέχρι και στα ανώτερα στρώματα της Τροπόσφαιρας, όπως συμβαίνει σε ισχυρά επεισόδια ΑΣΘ, προκαλεί πολλές φορές σημαντική εξασθένιση της βασικής δυτικής ροής της Τροπόσφαιρας με αποτέλεσμα να πλήττεται άμεσα η συνοχή του πολικού στροβίλου. Γενικά, σε συνήθη επεισόδια ΑΣΘ παρατηρείται θέρμανση της Στρατόσφαιρας - σε μικρότερο βέβαια βαθμό - εκτός από χαμηλότερα στρώματα αυτής και σε νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη. Επίσης , παρατηρείται μικρή ψύχρανση της ισημερινής Στρατόσφαιρας( σύνδεση με δείκτη QBO).
Συνήθως απαιτούνται 4-6 βδομάδες για την επιστροφή της μέσης ζωνικής κυκλοφορίας της Στρατόσφαιρας στην κανονική της φάση , ενώ υπάρχει περίπτωση το polar night jet να μην επιστρέψει ποτέ στην κανονική του κατάσταση , αν η θέρμανση συντελεστεί πολύ αργά μέσα στο χειμώνα ( π.χ. τέλη Φλεβάρη) οπότε η σταδιακή θέρμανση πλέον της πολικής Στρατόσφαιρας δεν επιτρέπει την επανενίσχυση των δυτικών ανέμων. Η περίπτωση αυτή είναι γνωστή ως " final warming". Για τη διάδοση των ανωμαλιών στα κατώτερα στρατοσφαιρικά στρώματα και κατ επέκταση στα ανώτερα τροποσφαιρικά στρώματα απαιτούνται 2-3 εβδομάδες.
Στον παρακάτω σύνδεσμο μπορείτε να βρείτε χρονοσειρές των θερμοκρασιών στα διάφορα στρώματα της Στρατόσφαιρας και στα διάφορα γεωγραφικά πλάτη , όπως διαμορφώνονται φέτος αλλά και όπως διαμορφώθηκαν κατά παλαιότερα έτη : http://www.cpc.ncep.noaa.gov/product...e/temperature/
Παρατηρήστε την ισχυρή και απότομη θέρμανση που παρατηρείται φέτος στα 10 mb στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη ( 60-90 μοίρες N) και η οποία τις τελευταίες μέρες έχει διαδοθεί και προς χαμηλότερα στρατοσφαιρικά στρώματα αλλά και ασθενέστερα και προς τα μέσα γεωγραφικά πλάτη. Φαίνεται πως το επεισόδιο ΑΣΘ έχει σταματήσει να εξελίσσεται, ωστόσο δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα η διάδοση των επιδράσεων του προς τα χαμηλότερα στρώματα.
Από τα παραπάνω , γίνεται φανερό ότι το δίπολο Στρατόσφαιρας- Τροπόσφαιρας είναι ένα έντονα αλληλεπιδρών δίπολο, με διάφορες ροές ενέργειας να διαδίδονται όχι μόνο οριζόντια σε ένα νοητό δυσδιάστατο επίπεδο αλλά και κατακόρυφα και να γίνονται σημαντικές ανταλλαγές μεταξύ των δύο ατμοσφαιρικών στρωμάτων. Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι η ΑΣΘ επηρεάζει άμεσα την κυκλοφορία των ατμοσφαιρικών συστημάτων στο βόρειο Ημισφαίριο. Οι ερευνητές , μελετώντας μια μεγάλη σειρά επεισοδίων , καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η ΑΣΘ είναι βασικός παράγοντας στη διάσπαση του τροποσφαιρικού πολικού στροβίλου και την μεταφορά αρκτικού αέρα προς νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη του νοτίου Ημισφαιρίου. Το συμπέρασμα αυτό φέτος φαίνεται να επαληθεύεται καθώς το επόμενο 48ώρο αναμένεται κορύφωση της πτώσης του δείκτη ΑΟ :
Στο σημείο αυτό , αξίζει να τονιστεί ότι η διάσπαση του πολικού στροβίλου που προκαλείται από την ΑΣΘ , συνεπάγεται την ανάπτυξη εμποδιστικών τάσεων σε διάφορες θέσεις βορείων πλατών του βορείου Ημισφαιρίου. Όμως δεν έχει καταστεί σαφές μέχρι σήμερα σε ποιες ακριβώς θέσεις δύνανται να αναπτυχθούν αυτοί οι εμποδισμοί( πεδία υψηλών πιέσεων ) . Στη τωρινή περίπτωση , όπως αναλύθηκε και στο προηγούμενο άρθρο, παρατηρούμε 2 βασικούς δακτύλιους του πολικού στροβίλου , με τον έναν να εκτείνεται προς την Β. Αμερική και τον άλλον προς την κεντρική Σιβηρία. Παρακάτω παρατίθεται η προβλεπόνη αυριανή εικόνα του β. ημισφαιρίου στον προγνωστικό χάρτη πιέσεων και γεωδ υψών στα 500 mb του ευρωπαικού μοντέλου, στην οποία είναι εμφανής η ύπαρξη εμποδισμού στις δυτικές ΗΠΑ και η επικράτηση υψηλών γενικά πιέσεων στον αρκτικό κύκλο :
Αυτή η διάταξη θα οδηγήσει σε μια πολική εισβολή στις βόρειες- κεντρικές και ανατολικές πολιτείες των ΗΠΑ , η οποία κατά τη γνώμη μου δε μπορεί να θεωρηθεί ούτε ακραία αλλά ούτε και συνηθισμένη. Είναι ουσιαστικά το πρώτο βασικό αποτέλεσμα της επίδρασης της ΑΣΘ στον καιρό του β. ημισφαιρίου. Ακριβώς από κάτω παρατίθεται το διάγραμμα θερμοκρασιών στα 850 mb ( ~1450μ από την επιφάνεια της θάλασσας το χειμώνα) πάνω από τη Νέα Υόρκη. Παρατηρήστε την διαφαινόμενη πτώση 15 και πλέον βαθμών κελσίου κάτω από τον κλιματικό μέσο όρο
Επιδράσεις στην Ευρωπαική Ήπειρο
'Οπως εξηγήθηκε και σε προηγούμενο άρθρο , στην ευρωπαική Ήπειρο η ζωνική κυκλοφορία είναι το κυρίαρχο στοιχείο των τελευταίων ημερών . Ωστόσο , δε μπορούμε να πούμε ότι έχουμε να κάνουμε με μια κατάσταση κλασικής ζωνικής κυκλοφορίας. Πιο συγκεκριμένα , στον χάρτη Β. Ημισφαιρίου παρατηρούμε την ύπαρξη προέκτασης του πολικού στροβίλου προς την Β. Αμερική και τον Β. Ατλαντικό , ο οποίος δίνει συνεχόμενα πολύ βαθιά βαρομετρικά χαμηλά τα οποία διασχίζουν τα ύδατα νότια της Γροιλανδίας και κινούνται προς την βορειοδυτική Ευρώπη. Παράλληλα , όμως παρατηρούμε και ένα ασθενές πεδίο υψηλών πιέσεων το οποίο έχει εγκατασταθεί στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Ισλανδίας και Σκανδιναβίας και μεταφέρει πολύ ψυχρές αέριες μάζες από την βορειοανατολική Ευρώπη προς την κεντρική Ευρώπη , την Γαλλία και τη Μ. Βρετανία. Μάλιστα αυτό το συνηθισμένο θα λέγαμε κύμα ψύχους έδωσε τις προηγούμενες μέρες και χιονοπτώσεις στις χώρες αυτές και μεγάλες πόλεις όπως το Παρίσι, τα βόρεια τμήματα του Λονδίνου και το Μιλάνο ντύθηκαν στα λευκά . Στη κλασική περίπτωση ζωνικής κυκλοφορίας αυτό δε συμβαίνει. Στους χάρτες κατώτερης τροπόσφαιρας(850 mb) αποτυπώνεται με την ύπαρξη ενός εκτεταμένου ανατολικού ρεύματος μεταξύ Noρβηγίας και Μ. Βρετανίας.
Παρόλα αυτά , βλέπουμε ότι μέσα στον Β.Ατλαντικό οι χαμηλές πιέσεις επικρατούν έναντι των υψηλών και ο Αζορικός αντικυκλώνας κείτεται περιορισμένος στο αρχικό του πεδίο. Αυτό αποτυπώνεται και στον δείκτη ΝΑΟ , ο οποίος σε αντίθεση με τον ΑΟ , τρέχει σε ελαφρά θετικές τιμές :
Στον ελλαδικό χώρο , η παρέλαση ψυχρών μετώπων και βαρομετρικών χαμηλών από τα δυτικά συνεχίζεται και αναμένεται να κορυφωθεί το τετραήμερο Πέμπτη - Κυριακή με μια σημαντική και ποιοτική κακοκαιρία η οποία όμως θα αναλυθεί σε άλλο άρθρο. Μάλιστα , η διαφαινόμενη μικρή πτώση του ΝΑΟ θα σημάνει την μικρή ανύψωση του Αζορικού Αντικυκλώνα ( ουσιαστικά εισχώρηση σχετικά θερμής ράχης του προς την Ιβηρική και τη κεντρική Ευρώπη). Η κατάσταση αυτή αναμένεται να συμβάλει , σε συνδυασμό με τα ψυχρά εδάφη της κεντροανατολικής Ευρώπης, στην ανάπτυξη επιφανειακού πεδίου υψηλών πιέσεων στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Αυστροουγγαρίας και Ουκρανίας με αποτέλεσμα την μεταφορά ψυχρότερων αερίων μαζών προς την Ιταλία και τα δυτικά Βαλκάνια. ΄Έτσι , σε συνδυασμό με το σύστημα χαμηλών πιέσεων που αναμένεται να μας προσεγγίσει από την περιοχή της Ιταλίας , διαμορφώνονται ευνοικές συνθήκες για επιστροφή του χειμώνα στη χώρα μας , επικράτηση βορείων ανέμων αρχικά στη βόρεια χώρα και εκδήλωση χιονοπτώσεων σε περιοχές της Ηπείρου , της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας με χαμηλό υψόμετρο.
Το αν θα χιονίσει σε πεδινά τμήματα αυτών των περιοχών δεν έχει κριθεί ακόμα και θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη θέση του πεδίου χαμηλών πιέσεων στον Ατλαντικό που παραμονεύει και που αναμένεται να ισχυροποιηθεί τις επόμενες μέρες ( φαίνεται και από την αργή άνοδο του ΝΑΟ) και το πόσο θα μπορέσει να επηρεάσει την μεσημβρινή ροή ψυχρών αερίων μαζών στα Βαλκάνια. Επίσης , θα εξαρτηθεί και από την ακριβή θέση και κίνηση της σκαφής χαμηλών υψών στον ελλαδικό χώρο και του επιφανειακού βαρομετρικού χαμηλού. Η ιδανικότερη διάταξη δίνεται από το ευρωπαικό μοντέλο , με το χαμηλό πάνω από την κεντρική ηπειρωτική χώρα και το χαμηλό του ατλαντικού σε μια πιο βόρεια τροχιά:
Συνήθως , όταν η ατλαντική ροή πιέζει τα βαρομετρικά συστήματα , το χαμηλό κινείται στη συνέχεια ανατολικά- νοτιοανατολικά και δίνει ανατολικό προσήνεμο χαρακτήρα στα εκδηλωνόμενα φαινόμενα , οπότε σε αυτή τη περίπτωση βάζουν υποψηφιότητα για χιονοπτώσεις ακόμα και ημιορεινές περιοχές εκεί. Παρεκλίναμε αρκετά όμως , καθώς ο σκοπός του άρθρου ήταν άλλος. Η συγκεκριμένη κακοκαιρία θα αναλυθεί περισσότερο και με πιο ασφαλή στοιχεία τις επόμενες μέρες.
Μακροπρόθεσμη εκτίμηση
Ο Φλεβάρης και αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει , μα αν τύχει και κακιώσει μες στο χιόνι θα μας χώσει λέει η λαική σοφία. Να δούμε όμως τι δεδομένα έχουμε. Στατιστικά, η περίοδος τέλη Γενάρη- αρχές Φλεβάρη είναι μια περίοδος μεσημβρινής κυκλοφορίας για την ανατολική Ευρώπη. Ο Ατλαντικός "ηρεμεί" και ο Αζορικός Αντικυκλώνας βρίσκει δίοδο να αναπτυχθεί στις γνωστές θέσεις που δύνανται να μας δώσουν σημαντικές ψυχρές εισβολές. Οι ενδείξεις που έχουμε αυτή τη στιγμή και οι οποίες προκύπτουν τόσο από την παρατήρηση των δεικτών όσο και από την μελέτη των προγνώσεων πολλαπλού δείγματος είναι ότι ο Αζορικός Αντικυκλώνας έχει τάσεις επέκτασεις σε όλη τη Μεσόγειο, ενώ προσωρινά ο Ατλαντικός θα συνεχίσει τη δράση του. Αυτό στην ουσία θα σηματοδοτήσει μια περίοδο καλοκαιρίας και καιρικής ηρεμίας για τη χώρα μας , σε ένα μοτίβο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως Αλκυονίδες ημέρες. Ωστόσο , η τάση νέας πτώσης του ΑΟ και το γεγονός ότι ο μέσος όρος του ΝΑΟ κυμαίνεται σε ουδέτερες τιμές μας αφήνουν παράθυρο αισιοδοξίας ότι οι υψηλές πιέσεις θα βρουν στη συνέχεια δίοδο να αναπτυχθούν σε βόρεια πλάτη κατά τις πρώτες 5 -6 μέρες του Φλεβάρη και θα έχουμε ριζική αλλαγή της κυκλοφορίας , με την ελπίδα για τους χιονόφιλους ο χειμώνας να μας δείξει ένα πιο βαρύ του πρόσωπο. Πάντως το μοτίβο αυτό των υψηλών πιέσεων σε μεγάλο μέρος της Ευρωπαικής Ηπείρου το έχουμε δει κάποιες φορές στο παρελθόν μερικές μέρες πριν από την εκδήλωση μεγάλων χιονιάδων...
Πηγές :
http://www.leif.org/EOS/RG016i004p00521.pdf Στρατοσφαιρική θέρμανση : Παρατηρήσεις και Θεωρία
http://www.ugamp.nerc.ac.uk/hot/ajh/qbo.htm Η διετής ταλάντωση του ζωνικού ανέμου ( QBO)
Bιβλίο " Εισαγωγικά μαθήματα στη Φυσική της Ατμόσφαιρας" ( του Χρήστου Ζερεφού)
http://kairikesprognwseis.blogspot.gr/2011/11/o.html Δείκτες ΝΑΟ, ΑΟ και ψυχρές εισβολές στην Ευρώπη και τον ελλαδικό χώρο
http://www.cpc.ncep.noaa.gov/ Kέντρο ωκεανού και ατμόσφαιρας των ΗΠΑ
http://www.atmosp.physics.utoronto.ca/SPARC/News14/14_Shepherd.html O ρόλος της Στρατόσφαιρας στο κλιματικό σύστημα
wikipedia.gr
Υ.Γ. 1 Το σκέφτηκα πολύ να ανοίξω αυτό το θέμα για διάφορους λόγους. Η συγγραφή του θεωρητικού υποβάθρου ειναι αποτέλεσμα των άρθρων των πηγών. Οπότε κατά κάποιο τρόπο ναι φυσικά και αντέγραψα ( έχει ξαναειπωθεί αυτό εδώ μέσα) στην προσπαθεία μου όμως να παρουσιάσω αρκετά δυσνόητα ξένα άρθρα. Η οποιαδήποτε καλοπροαίρετη κριτική ή/και συμπλήρωση καλοδεχούμενη. Πιστεύω πως δε δώσαμε την πρέπουσα σημασία στο φαινόμενο της ΑΣΘ και χρείαζεται να δώσουμε μια επισημότερη ματιά όλοι ανεξάρτητα από τα όνειρα για βαρύ χειμώνα στιλ 63 , 56 κλπ.. Ειναι ενα φαινομενο που συμβαινει σχεδόν καθε χρονο και μας επηρεαζει έμεσα ή αμεσα...
Υ.Γ.2 Η πεδινή βόρεια Ελλάδα κερδίζει έδαφος για κάτι καλό.. Θα ξαναδοθεί ανάλυση πάνω σε αυτό το θέμα . Πάντως ο γενάρης έχει τις προυποθέσεις να φύγει με μια καλή χειμωνιάτικη ανάμνηση.. για να δούμε θα ακολουθήσει ιστορικός Φλεβάρης ή θα Φλεβίσει?
Comment